قرآن کتاب آسمانی مسلمانان

قرآن

قرآن کلام خدا و کتاب آسمانی مسلمانان است که به وسیله جبرئیل به پیامبر اسلام صل الله علیه و آله، وحی شد. مسلمانان محتوا و الفاظ قرآن را نازل ‌شده از سوی خداوند می‌دانند؛ همچنین معتقدند قرآن، معجزه و نشانه پیامبری حضرت محمد(ص) و آخرین کتاب آسمانی است. این کتاب بر معجزه‌ بودن خود تأکید کرده و دلیل اعجازش را آن دانسته است که کسی نمی‌تواند مانندی برای آن بیاورد.

مسلمانان بر این باورند که قرآن یک بار به صورت کامل توسط جبرئیل در شب قدر بر حضرت محمد صل الله علیه و آله نازل گشته و سپس بار دیگر به صورت تدریجی بر او نازل شده‌ است. از نظر تاریخی، دیدگاه غالب آن است که قرآن در زمان عثمان، خلیفهٔ سوم، در دهه دوم بعد از درگذشت حضرت محمد(ص) تحت نظارت جمعی از صحابه به رهبری زید بن ثابت به صورت یک کتاب، موسوم به مصحف عثمان جمع گردید و نسخه‌هایی از آن به مکه، دمشق، کوفه و بصره ارسال گردید. قرآن فعلی براساس قرائت کوفی حَفص از عاصم کوفی در قرن هشتم میلادی چاپ گردیده‌است.

نسخه قرآن قرن پنجم هجری
نسخه‌ای از قرآن، قرن پنجم ه‍.ق به خط کوفی (موزهٔ بریتانیا)

محتوای قرآن درباره‌ی خدا بر توحید و یگانگی او تأکید دارد. قرآن خدا را به انسان نزدیک‌تر از رگ گردنش می‌داند، رابطهٔ انسان با خدا را بی‌نیاز از واسطه می‌داند و انسان را به تسلیم دربرابر امر خدا فرمان می‌دهد. قرآن پدیده‌های طبیعی را نشانه‌هایی (آیات) برای خدا می‌شمارد؛ دین و حقیقت را یکی می‌داند و تنوع ادیان را حاصل تنوع در مردم می‌داند. قرآن قوانین و حقوق در جامعهٔ اسلامی را نیز تعریف می‌کند. قرآن مؤمنان را به جهاد در راه خدا می‌خواند و آنان را به نیکوکاری، به ویژه دربارهٔ مسکینان و یتیمان فرا می‌خواند. طبق حدیث ثقلین، قرآن به همراه اهل بیت دو گوهری هستند که مسلمانان باید به آن دست بیندازند تا گمراه نشوند.

کتابت قرآن

پیامبر اسلام(ص) بر حفظ و قرائت درست و کتابت آیات قرآن تأکید بسیار داشته است. به جهت کمی افراد باسواد و کمبود امکانات نوشتاری در سال‌های آغازین بعثت، از ترس اینکه مبادا کلمه‌ای از یاد رود یا اشتباه ضبط شود، تلاش داشت تا آیات به صورت درست، حفظ و قرائت شوند. او زمانی که آیه‌ای نازل می‌شد، کاتبان وحی را فرا می‌خواند تا آن را بنویسند. آیات قرآن، به صورت پراکنده، بر پاره‌هایی از پوست حیوانات، چوب درخت خرما، پارچه و کاغذ نوشته می‌شد.

پیامبر خود بر کار کتابت وحی نظارت می‌کرد. او پس از تلاوت آیات برای کاتبان وحی، از آنان می‌خواست که آنچه را نوشته‌اند، بخوانند تا اشتباهات احتمالی در نوشتن، رفع شود. سیوطی نوشته است: در زمان پیامبر همهٔ قرآن نوشته شده بود، اما به صورت یکجا نبود و چینش سوره‌ها مشخص نشده بود.

تدوین قرآن به شکل کنونی، در زمان پیامبر(ص) روی نداده است. به نوشته کتاب التمهید فی علوم القرآن، در دوره پیامبر، آیات و نام‌های سوره‌ها، با نظر او، مشخص شده بود؛ اما تدوین نهایی قرآن به صورت یک کتاب و چینش سوره‌ها، پس از وفات پیامبر و به صلاحدید صحابه، انجام شده است. بر طبق این کتاب، نخستین کسی که قرآن را تدوین کرد، امام علی علیه السلام بود. او سوره‌های قرآن را بر پایه تاریخ نزول آنها، جمع‌آوری کرد.

موافقت امامان شیعه با مصحف عثمانی

بر اساس روایات، امامان شیعه با یکسان ‌سازی قرآن‌ها و همچنین با مُصحَفی که به دستور عثمان، تدوین شد، موافق بود‌ه‌اند. سیوطی از امام علی (ع) نقل کرده است که عثمان درباره یکی‌ کردن قرآن‌ها با او مشورت کرده و او هم موافق این کار بوده است. همچنین نقل شده است که امام صادق(ع) شخصی را که در حضورش، برخلاف قرائت رسمی، قرآن می‌خواند، از این کار نهی کرده است. طبق کتاب التمهید، شیعیان همگی قرآنی را که امروزه در دست است، درست و کامل می‌دانند.

قرآن قرن پنجم یا چهارم
نسخه‌ای از قرآن، متعلق به قرن چهارم یا پنجم قمری به خط کوفی(مسجد روستای نُگُل، از توابع سنندج) هیچ تفاوتی با قرآن امروز ندارد

مفسرین قرن چهارم شیعه مانند شیخ مفید، سید مرتضی، شیخ طوسی و شیخ طبرسی معتقد بودند که هر آنچه در قرآن جمع‌آوری شده توسط عثمان آمده صحت دارد (یعنی تغییری در آن صورت نگرفته) اما این قرآن ناقص است (یعنی شامل تمامی وحی‌ای که به حضرت محمد (ص) شده نمی‌باشد). ولی علامه حسن زاده آملی با نقل اقوال اینان و برخی دیگر آنان را مخالف اعتقاد به هر گونه کم و زیاده در قرآن دانسته ‌است.

دیدگاه مورخین غربی

به عقیده دکتر دیوید توماس از دانشگاه بیرمنگام قدیمی‌ترین نسخه موجود از چند سوره قرآن، نسخه‌ایست که با ۹۵ درصد احتمال به سال‌های ۵۶۸ تا ۶۴۵ میلادی مربوط می‌شود و در سال ۲۰۱۵ در کتابخانه دانشگاه بیرمنگام کشف شده‌است، و این نشان می‌دهد که متن امروزی قرآن دارای هیچ یا کمترین تغییر است.

تحدی و اعجاز قرآن

در آیاتی از قرآن، از مخالفان پیامبر اسلام(ص) خواسته شده است که اگر پیامبر را فرستاده خداوند نمی‌دانند، کتابی همچون قرآن یا ده سوره یا دست‌کم یک سوره مانند آن بیاورند. مسلمانان این مسئله را تحدّی نام نهاده‌اند. تحدی به معنای هماوردخواستن و به مبارزه ‌طلبیدن است. این واژه نخستین بار در نوشته‌های کلامی سدۀ سوم، به معنای هماوردخواستن قرآن، به کار رفته است. به باور مسلمانان کسی، نمی‌تواند کتابی مانند قرآن بیاورد و این نشانه معجزه‌بودن قرآن و پیامبری حضرت محمد (ص) است. خود قرآن هم بر الهی‌ بودن آن، تأکید کرده و آوردن مانندی برای آن را ناممکن دانسته است. اعجاز القرآن، یکی از علوم قرآنی است که دلایل معجزه ‌بودن قرآن را بررسی می‌کند.

طهارت چشم:

از رسول اکرم (ص) نقل شده که فرمودند: «اعط العین حقها»؛ حق چشم را ادا کنید». عرض کردند: حق چشم چیست یا رسول الله؟ فرمودند: «النظر الی المصحف؛ نگاه کردن به قرآن». زیرا تلاوت قرآن از روی قرآن، طبق حدیث، عبادت است. اگر چشم پاک نباشد، توفیق نظر به قرآن را پیدا نمی‌کند. چشم هرزه‌ای که به دنبال معصیت و خطا می چرخد، و چشم افسار گسیخته‌ای که دیگر در کنترل صاحبش نیست، اگر هم بر روی خطوط قرآن قرار بگیرد، همچون کوری است که جمال نورانی حق را هرگز مشاهده نخواهد کرد.

احادیثی در باب قرآن

امام صادق(ع)فرمودند:
اَلْقُرْآنُ عَهْدُ اَللَّهِ إِلَى خَلْقِهِ فَقَدْ يَنْبَغِي لِلْمَرْءِ اَلْمُسْلِمِ أَنْ يَنْظُرَ فِي عَهْدِهِ وَ أَنْ يَقْرَأَ مِنْهُ فِي كُلِّ يَوْمٍ خَمْسِينَ آيَةً.
قرآن پیمان خداوند با خلقش می‌باشد. پس سزاوار است که هر فرد مسلمان به عهد و پیمان خویش نگاه کند و همه روزه، پنجاه آیه از قرآن را بخواند. (الکافی، جلد۲، صفحه ۶۰۹)

امام صادق عليه السلام:
اَلْبَيْتُ الَّذى لايُقْرَاُ فيهِ الْقُرآنُ وَ لايُذْكَرُ اللّه ُـ عَزَّ وَ جَلَّ ـ فيهِ تَقِلُّ بَرَكَتُهُ وَ تَهْجُرُهُ الْمَلائِكَةُ وَ تَحْضُرُهُ الشَّياطينِ.
خانه اى كه در آن قرآن خوانده نمی‌شود و از خدا ياد نمی‌گردد، بركتش كم شده، فرشتگان آن را ترک می‌كنند و شياطين در آن حضور می‌يابند. (كافى، ج ۲، ص ۴۹۹، ح ۱)

رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله ـ لَمّا قِيلَ لَهُ:
اُمَّتُكَ سَتُفتَتَنُ، فَسُئلَ؛ ما المَخرَجُ مِن ذلكَ؟ -كتابُ اللّه ِ العَزيزُ، الذي لا يَأتيهِ الباطِلُ مِن بَينِ يَدَيهِ و لا مِن خَلفِهِ، تَنزيلٌ مِن حَكيمٍ حَميدٍ، مَنِ ابتَغَى العِلمَ في غَيرِهِ أضَلَّهُ اللّه ُ.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ وقتى به ايشان گفته شد:
بزودى امّت تو گرفتار فتنه خواهد شد، [در جواب اين پريش كه] راه خلاص از آن چيست؟ ـ فرمود: كتاب گرامى خدا، همان كه باطل نه از پيش و نه از پس بدو راه نيابد، فرود آمده [و] از سوى حكيمى ستوده است. هر كه علم را در جز قرآن بجويد، خداوند گمراهش كند.
(تفسير العيّاشيّ : ۱/۶/۱۱)

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله
أنتَ تَقرَأُ القرآنَ ما نَهاكَ ، فإذا لم يَنهَكَ فَلَستَ تَقرَؤهُ.
تو تا زمانى قرآن می‌خوانى كه تو را [از گناهان] باز دارد. پس اگر تو را باز نداشت، [گويى] قرآن نخوانده‌اى.
(شرح نهج البلاغة: ۱۰/۲۳)

امام حسن مجتبی عليه السلام فرمود:
ما بَقِىَ فِى الدُّنْيا بَقِيَّةٌ غَيْرَ هَذَا القُرآنِ فَاتَّخـِذُوهُ إماما يَدُلُّكُمْ عـَلى هُداكُمْ، وَإنَّ أَحَقَ النّاسِ بِالقُرآنِ مَنْ عَمِلَ بِهِ وَإنْ لَمْ يَحْفَظْهُ وَأَبْعَدَهُمْ مِنْهُ مَنْ لَمْ يَعْمَلْ بِهِ وَإنْ كانَ يَقْرَأُهُ.
تنها چيزى كه در اين دنياى فانى، باقى مى ماند قرآن است، پس قرآن را پيشوا و امام خود قرار دهيد، تا به راه راست و مستقيم هدايت شويد. همانا نزدیکترین مردم به قرآن كسانى هستند كه بدان عمل كند، گرچه به ظاهر (آيات) آن را حفظ نكرده باشند و دورترين افراد از قرآن كسانى هستند كه به دستورات آن عمل نكنند گرچه قارى و خواننده آن باشند.
(ارشاد القلوب، ديلمى، ص۱۰۲)

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:
اقْرَؤوا القرآنَ و اعْمَلوا بهِ، و لا تَجْفوا عنهُ و لا تَغْلوا فيهِ و لا تَأْكُلوا بهِ.
قرآن را بخوانيد و به آن عمل كنيد. از قرآن دورى مكنيد و درباره آن گزافه نگوييد و آن را وسيله امرار معاش قرار ندهيد. (كنز العمّال: ۲۲۷۰)

پيامبر صلی الله عليه و آله:
لاتَغفُل عَن قِراءَةِ القُرآنِ، فَإنَّ القُرآنَ يُحيِي القَلبَ و يَنهى عَنِ الفحشاءِ و المُنكَرِ و البَغيِ.
از خواندن قرآن غافل مشو؛ زيرا قرآن دل را زنده می‌كند و از فحشا و زشت كارى و ستم باز می‌دارد. (. ميزان الحكمه ، ح ۱۶۵۰۳)

اشتراک گذاری مطلب:
Share on Facebook
Facebook
Email this to someone
email
Tweet about this on Twitter
Twitter
Share on LinkedIn
Linkedin

مطالب مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

11 − 2 =