حبّ دنیا (دوستی دنیا)

هیئت عاشقان امامت و ولایت- حب دنیا دوستی دنیا

حبّ دنیا یا دوستی دنیا به معنای علاقه به هر چیز و هر کسی است که متعلق به این دنیا باشد و آن می‌تواند شامل هر چیزی مانند مال، فرزند، مقام،… و حتی یک انگشتر یا یک تسبیح باشد. برای درک بهتر این مفهوم به حکایتی[۱] زیبا و قابل تأمل اشاره می‌شود:

درویشی، نامِ «ملا احمد نراقی» و کتاب «معراج السعاده» او را شنیده بود. به خیال خود می‌پنداشت که وی فردی گوشه‌گیر و زاهد (به معنای منفی) است. به همین خاطر سخت به ایشان ارادت پیدا کرد. یک روز برای دیدار وی به کاشان رفت و با تعجب دید که ملا احمد صاحب ساختمانی زیبا و مال و مکنتی فراوان است؛ از این‌رو به ایشان بدبین شد. ملا احمد در مراودت خود با درویش متوجه افکار او گردید. روز سوم درویش گفت: «تصمیم دارم به کربلا بروم.»ملا احمد در پاسخ گفت: «چه بهتر! من هم قصد چنین سفری داشتم، پس با هم حرکت می‌کنیم.»

درویش پرسید: «چند روز باید صبر کنم تا شما آماده شوید؟»

ملااحمد جواب داد: «همین الان آماده هستم.»

درویش تعجب کرد و گفت: «چطور الان مهیا هستید؟» (چراکه با خود فکر می‌کرد شخصی با این ثروت و مکنت، حداقل یک هفته یا ده روز برای آماده شدن وقت لازم دارد.)

ملا احمد و درویش در همان روز با هم حرکت کردند. وقتی به چند فرسخی قم رسیدند، برای رفع خستگی کنار چشمه‌ای به استراحت پرداختند. در آن حال درویش ناراحت به نظر می‌رسید و به فکر فرو رفته بود. ملا احمد علت را جویا شد. درویش گفت: «کشکول خود را در خانه‌ی شما جا گذاشته‌ام.»

ملا احمد گفت: «وقتی ازکربلا برگشتیم کشکولت را برمی‌داری.»

درویش در جواب گفت: «نمی شود، من به کشکولم خیلی علاقه مندم.»

ملااحمد گفت: «آیا نمی‌توانی مدتی بدون کشکول باشی!؟»

درویش با ناراحتی گفت: «من کشکول و تبرزین خود را می‌خواهم.» و در این حال آماده‌ی بازگشتن شد.

ملا احمد نراقی گفت: «ای درویش! من به آن ریاست و شهرتی که دیدی آن‌قدر وابسته نیستم که تو به کشکولت وابسته‌ای.»

پس می‌توان دریافت که حتی اگر انسان مال فراوانی هم نداشته باشد ممکن است با تعلّق خاطر به یک چیز حتی بی‌ارزش در این دنیا به حبّ دنیا دچار باشد.

حبّ دنیا از گناهان بزرگ قلبی است و از بیماری‌های شدید روانی به شمار می‌آید و باید دانست نسبت آن به سایر گناهان قلبی مانند کفر، شرک، نفاق، ریا، عجب، کبر و حسد مانند نسبت سر به بدن است؛ چنان‌چه سر از بدن جدا شود، بدن بی‌سر، بی‌اثر و هیچ می‌شود. از این روست که تمام پیغمبران آن را مذمّت و نهی کرده‌اند. قرآن مجید در زشتی این گناه و نهی از آن بیش از دیگر گناهان تأکید فرموده و روایات متواتر از رسول خدا (ص)و ائمه هدی (ع)در این‌باره فراوان است. امام صادق (ع)فرمود: «سِرّ هر گناهی دوستی دنیاست.[۲]» حبّ دنیا تا بدان‌جا نکوهیده شده است که طبق روایت ذیل، انزجار از آن بهترین عمل شناخته شده است. از امام سجاد (ع)پرسیده شدکدام عمل بهتر است؟ امام در پاسخ فرمود: «پس از شناخت خدا و رسول خدا(ص) عملی بهتر از بغض دنیا نیست.[۳]»

همچنین در احادیث قدسی آمده است که روزی حضرت موسی بن عمران گذرش برمردی افتاد که در حال گریه و زاری بود، پس از برگشتن باز دید او گریه می‌کند، عرض کرد: «پروردگارا! بنده‌ات را بنگر که چگونه از خوف و ترس تو گریه می‌کند؟» خداوند فرمود: «ای موسی! اگر آن‌قدر گریه کند که مغز سرش با اشک چشمانش فرو ریزد گناه او را نخواهم بخشید، زیرا او دنیا را دوست دارد و به آن دل بسته است.[۴]» از دیگر سخنان خداوند با حضرت موسی علیه السلام در باب حبّ دنیا می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

«ای موسی! به دنیا تکیه مکن، مانند تکیه کردن ستمگران و تکیه کردن کسی که آن را پدر و مادر خود دانسته است.

ای موسی! اگر تو را به خودت واگذارم که به دنیا بنگری محبّت و رونق آن بر تو چیره می‌شود.

ای موسی! آن‌چه از دنیا را که به آن احتیاج نداری رها کن؛ و به فریب خوردگان دنیا و به خود واگذاشتگان منکر نگاه نکن و بدان که آغاز هر فتنه‌ای محبّت دنیاست و به مال زیاد هیچ کس غبطه مبر؛ زیرا مال بسیار مایه‌ی گناه بسیار است و به حال کسی که مردم از او خشنودند غبطه نخور تا مطمئن نشدی که خدا هم از او خشنود است؛ و نیز به حال مخلوقی که مردم از او اطاعت می‌کنند غبطه مبر؛ زیرا شاید اطاعت و پیروی ناحقّ مردم از او باعث هلاکت او و پیروانش باشد.[۵]»

همچنین از احادیث قدسی است که خداوند در شب معراج به پیامبر اکرم (ص)فرموده است: «ای احمد! اگر بنده‌ای نماز و روزه‌ی اهل آسمان و زمین را داشته باشد، مانند ملک شکم خود را از طعام خالی گذارد و لباس عبادت‌کنندگان را بپوشد، سپس ببینم که در دل او ذره‌ای از دوستی دنیا یا خوش‌نامی یا ریاست‌طلبی یا شهرت‌خواهی یا زینت‌دنیا است، او را در بهشت جا نمی‌دهم و دوستی خودم را از دلش جدا می‌کنم و دلش را تاریک می‌سازم تا مرا فراموش کند و شیرینی دوستی خودم را به او نمی‌چشانم.[۶]» البته یک نکته قابل تأمل وجود دارد و آن این است که هر عاقل عاقبت‌اندیشی زندگی این دنیا را دوست دارد و در سر آرزوی عمر دراز را می‌پروراند. حال اگر این دوستی دنیا و هر چه در آن و راجع به آن است، به جهت خدائی و آخرتی بوده و بهره‌مندی از انواع نعمت‌ها به صورت حلال و بدون اسرافکاری با هدف تأمین سعادت اخروی باشد دیگر این دوستی مذموم نیست چرا که حقیقت آن حبّ خدا و آخرت است.

برای روشن شدن این نکته خوب است به این سخنان حضرت علی (ع)در باب مدح دنیا و توبیخ فردی که دنیا را از روی نادانی نکوهش می‌کرد، توجه گردد: «همانا دنیا سرای راستی برای راست‌گویان و خانه‌ی تندرستی برای دنیاشناسان و خانه‌ی بی‌نیازی برای توشه‌گیران و خانه‌ی پند برای پندآموزان است. دنیا سجده‌گاه دوستان خدا، نمازگاه فرشتگان الهی، فرودگاه وحی خدا و جایگاه تجارت دوستان خداست که در آن رحمت خدا را به دست آوردند و بهشت را سود بردند. چه کسی دنیا را نکوهش می‌کند؟ و جدا شدنش را اعلام داشته و فریاد می زند که ماندگار نیست و از نابودی خود و اهلش خبر داده است؟ و حال آن‌که (دنیا) با بلای خود بلاها را نمونه آورد و با شادمانی خود آنان را به شادمانی رساند. در آغاز شب به سلامت گذشت، اما در صبحگاهان با مصیبتی جانکاه بازگشت تا مشتاق کند، تهدید نماید، بترساند و هشدار دهد. پس مردمی در بامداد با پشیمانی، دنیا را نکوهش کنند و مردمی دیگر در روز قیامت آن را می‌ستایند، دنیا حقایق را به یادشان آورد، یادآور شدند، از رویداد‌ها برایشان حکایت کرد، او را تصدیق کردند و اندرزشان داد، پند پذیرفتند.[۷]»

همچنین از امام صادق (ع)روایت شده است که ایشان فرمود: «ما مسلمانان دنیا را دوست می‌داریم در حالی‌که اگر به ما ندهند برای ما بهتر است؛ به کسی چیزی از دنیا داده نشده، جز این‌که بهره‌اش در آخرت کم شده است.» مردی گفت: «به خدا سوگند ما دنیا را طلب می‌کنیم.» امام فرمود: «با آن چه خواهی کرد؟» گفت: «صرف خود و عیالم می‌نمایم و از آن صدقه می‌دهم، صله‌رحم می‌کنم و حج می روم.» امام فرمود: «این طلب دنیا نیست این طلب آخرت است.» بنا بر این دیدگاه، دنیا و حبّ به آن وسیله‌ی قرب به خدا و آباد کردن آخرت می‌باشد که مورد بحث این بخش نیست. نکته باقی‌مانده در این جا این است که آیا حبّ دنیا حرام است یا خیر؟ در جواب باید گفت اسلام حبّ دنیا را، به طور کلی تحریم نفرموده است و اما آن‌چه حرام نموده، ترجیح دنیا بر آخرت در علاقمندی است. یعنی به دنیا بیش از آخرت علاقمند شدن حرام است و به عبارت دیگر پر شدن دل از دوستی دنیا به طوری که دوستی خدا و پیغمبر r و آل او و دوستی سرای آخرت در او نباشد یا ضعیف و ناچیز باشد حرام است؛ ولی دوستی دنیا و استفاده از آن برای رسیدن به آخرت مانعی ندارد. امام صادق (ع)فرمود: «این‌که فرموده‌اند مردم به دنیا بی‌علاقه شوند برای این است که دل‌هایشان برای آخرت آماده و فارغ باشد.[۸]»

[۱] . هزار و یک حکایت اخلاقی، محمدحسین محمدی، انتشارات صالحان، چاپ سوم ۱۳۸۸
[۲] . اصول کافی، ج ۲، ص ۳۱۸، باب الدنیا و الحرص علیها، ح۱
[۳] . ترجمه کتاب الایمان و الکفر بحارالانوار، ج ۶۴، ص۵۰۴
[۴] . احادیث قدسی، چاپ قدیم، ص ۲۱۲
[۵] . احادیث قدسی، چاپ قدیم، ص ۲۱۳
[۶] . مستدرک، ج۲، ص ۳۶، باب ۶۱
[۷] . نهج البلاغه، ترجمه دشتی، حکمت ۱۳۱
[۸] . اصول کافی، ج ۲، ص۱۲۹ف باب ذم الدنیا و الزهد فیها

اشتراک گذاری مطلب:
Email this to someone
email
Tweet about this on Twitter
Twitter
Share on LinkedIn
Linkedin

مطالب مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

یازده + یک =

۶ دیدگاه‌

  1. ناشناس گفت:

    از مطالب آموزنده و جذابتان خیلی ممنونم و خداقوت

  2. ناشناس گفت:

    بسیار ممنون و متشکرم از زحمات شما.
    خیلی عالی مطلب را بیان فرمودید

  3. ناشناس گفت:

    طیب الله . بسیار عالی. بی نظیر و جامع بود.
    سپاسگزارم از شما