بررسی روایت ۷۳ فرقه شدن مسلمانان

پرسش و پاسخ دینی

پرسش:
لطفاً بفرمائید که چند مکتب عقیده‌ای در اسلام وجود دارد؟ در این زمینه به حدیثی برخورد کردم که بیان داشت: روزی خواهد آمد که مسلمین به ۷۳ فرقه تقسیم می‌شوند. آیا این حدیث صحت دارد؟ لطفاً در خصوص موارد مذکور اطلاعات کاملی ارائه فرمائید؟

پاسخ اجمالی:

احادیث «افتراق امت» (فرقه فرقه شدن مسلمانان بعد از رحلت پیامبر) را محدثان سنّى و محدثان شیعه با سندهاى مختلف نقل کرده‌‏اند. متن همۀ این احادیث از تفرقه و فرقه فرقه شدن مسلمانان بعد از رسول گرامی اسلام حکایت می‌کند و به نوعی دارای تواتر معنوی است. حداقل یکی از این احادیث از نظر سند، صحیح و متصل است.

پاسخ تفصیلی:

متأسفانه باید گفت بعد از رحلت هر یک از انبیای الهی، بسیاری از پیروان آنان از مسیر اصلی که توسط پیامبرانشان تعیین شده بود، منحرف شدند. پیامبر اکرم(ص) که با علم نبوت آینده امت خود را به روشنی می‌دیده است، در روایات متعددی (احادیث افتراق امت) از این امر خبر داده است. احادیث «افتراق امت» را محدثان سنّى و محدثان شیعه با سندهاى مختلف نقل کرده‌‏اند.[۱]
این حدیث در منابع شیعی از جمله، خصال شیخ صدوق، تفسیر عیاشی و احتجاج طبرسی آمده است.[۲]
گفتنی است که این احادیث دارای تواتر معنوی می باشند یعنی گرچه ازنظر کلامات متن تفاوت هایی با هم دارند آما معنای همه آنها یک چیز است.

بر طبق این روایات، پیامبر اسلام (ص) پیش بینى کرده است که امتش بعد از او به هفتاد و سه فرقه تقسیم خواهند شد. صحیح ترین سند‌های حدیث افتراق امت، حدیثی است که کلینی در کتاب کافی از امام محمد باقر(ع) نقل کرده است. سند و متن این حدیث به عنوان نمونه بررسی می‌شود.

سند حدیث:
مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَى عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ جَمِیلِ بْنِ صَالِحٍ عَنْ أَبِی خَالِدٍ الْکَابُلِیِّ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ(ع).

احادیث از نظر سند، تقسیمات مختلفی دارد. اگر تمام افراد حدیث از شیعیان و ثقات ( انسان های مورد اطمینان) باشند حدیث از نظر اصطلاحات حدیث شناسی “صحیح” است.[۳] و اگر احیاناً افرادی که در یک سند واقع شده اند همه از بزرگان عصر خود و اجلّاء باشند در این صورت اعتماد به صدور حدیث بسیار بیشتر می‌شود. حدیث امام باقر(ع) نیز از جملۀ این احادیث است؛ زیرا تمام افراد موجود در سند، همه از بزرگان و اجلّاء هستند. محمد بن یحیی از جملۀ بزرگان است که نجاشی دربارۀ او می‌گوید: «وی بزرگ اصحاب ما در زمان خودش بود که بسیار مورد اعتماد است.»[۴]
دربارۀ احمد بن محمد بن عیسی نیز می‌گوید: «ابوجعفر شیخ قمی ها و فقیه آنان است.»[۵]
حسن بن محبوب در منابع رجالی ما ثقه و از اصحاب اجماع است[۶].
جمیل بن صالح و ابو خالد کابلی نیز از بزرگان شمرده شده اند.[۷]
بنابراین؛ حدیث از نظر سند، صحیح و متصل است.

متن حدیث:

این حدیث در تفسیر آیۀ ۲۹ سوره زمر وارد شده است که امام (ع) در آن می‌فرمایند:
«یهود بعد از موسی به هفتاد و یک فرقه تقسیم شدند. که تنها یکی از آن فرقه ها در بهشت و بقیه در آتش‌اند. مسیحیان نیز بعد از عیسی(ع) به هفتاد و دو فرقه تبدیل شدند که یک گروه در بهشت و دیگر گروه ها در آتش اند. اما این امت بعد از رسول اسلام (ص) به هفتاد و سه فرقه تقسیم شدند که هفتاد و دو فرقۀ آن در آتش و تنها یک گروه در بهشت‌اند. از این هفتاد و سه فرقه، سیزده فرقۀ آن محبت و ولایت ما اهل بیت را دارند[۸]
اما تنها یک گروه از آنها وارد بهشت می‌شود و دوازده فرقۀ دیگر در جهنم اند. بنابراین؛ این دوازده فرقه و شصت فرقه، از دیگر مردم در آتش اند.»[۹]

در نتیجه سند و متن این حدیث صحیح است و با احادیث دیگری که در این زمینه وارد شده است تأیید می شود. قابل توجه است که در احادیث بسیار زیادی که در این باب ذکر شده است، گروه نجات یافته را شیعیان امام علی (ع) دانسته اند.[۱۰]

برای اگاهی از پاسخ دیگر سؤالات خود به نمایه های زیر مراجعه فرمائید.

[۱] طباطبائی، محمد حسین، المیزان، ترجمه موسوی همدانی، ج‏۳، ص ۵۸۸، قم، دفتر انتشارات اسلامی، ۱۳۷۴؛ جعفری، یعقوب، تفسیر کوثر،ج۳، ص ۴۴۳،بی جا، بی تا.
[۲] مجلسی ، محمد باقر، بحارالانوار،ج۲۸،ص۴، موسسه الوفاء، بیروت،۱۴۰۴.
[۳] با استفاده از نرم افزار درایة النور، اصطلاحات حدیثی.
[۴] نجاشی، رجال نجاشی،ص ۳۵۳، دفتر انتشارات اسلامی ، قم،۱۴۰۷.
[۵] همان، ص ۸۳.
[۶] نک: رجال کشی،ص ۵۵۶.
[۷] نک: رجال نجاشی،ص ۱۲۷ و رجال کشی، ص ۱۰،انتشارات دانشگاه مشهد،۱۳۴۸.
[۸] احتمالاً اشاره به فرقه های شیعی غیر دوازده امامی دارد.
[۹] کلینی، محمد بن یعقوب، کافی، ج۸، ص۲۲۴، دار الکتب الاسلامیه، تهران،۱۳۶۸.
[۱۰] بحار الانوار، ج۲۸، ص۲، باب افتراق الامة بعد النبی.


چند نمونه حدیث در این زمینه:

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:
إنّ إبليسَ قالَ: أهلَكتُهُم بِالذُّنوبِ فأهلَكوني بالاستِغفارِ، فلَمّا رأيتُ ذلكَ أهلَكتُهُم بالأهواءِ فهُم يَحسَبونَ أ نّهُم مُهتَدونَ فلا يَستَغفِرونَ.
ابليس گفت: من آنان را با گناهان به هلاكت افكندم و آنان مرا با استغفار هلاک كردند. پس، چون چنين ديدم، آنان را به واسطه هواها (فرقه ها و عقايد گوناگون) به هلاكت انداختم؛ زيرا [در اين صورت] خيال می‌كنند رهيافته‌اند و از اين رو ديگر استغفار نمی‌كنند.
(الترغيب والترهيب: ۱/۸۷/۱۳)


پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:
لَيَأتِيَنَّ على اُمَّتِي ما أتى على بَني إسرائيلَ حَذوَ النَّعلِ بالنَّعلِ ··· إنّ بني إسرائيلَ تَفَرَّقَت على ثِنتَينِ و سَبعينَ مِلَّةً ، و تَفتَرِقُ اُمَّتي على ثلاثٍ و سَبعينَ مِلَّةً كُلُّهُم في النارِ إلاّ واحِدَةً.
آنچه به سر بنى اسرائيل آمد، مو به مو بر سر امّت من نيز خواهد آمد… بنى اسرائيل هفتاد و دو ملّت شدند و امّت من نيز بزودى هفتاد و سه ملّت خواهند شد، كه بجز یک ملّت (فرقه)، همه در آتش باشند.
(كنز العمّال: ۹۲۸)


امام علی علیه السلام:
عِبادَ اللّه، إنَّ مِن أحَبِّ عِبادِ اللّه ِ إلَيهِ عَبدا أعانَهُ اللّه ُ على نَفسِهِ، فاستَشعَرَ الحُزنَ و تَجَلبَبَ الخَوفَ، فزَهَرَ مِصباحُ الهُدى في قَلبِهِ… فخَرَجَ مِن صِفَةِ العَمى و مُشارَكَةِ أهلِ الهَوى، و صارَ مِن مَفاتِيحِ أبوابِ الهُدى، و مَغالِيقِ أبوابِ الرَّدى.
اى بندگان خدا! از محبوبترين بندگان خدا در نزد او بنده اى است كه خداوند او را در برابر نفْسش يارى كرد و از اين رو اندوه را شِعار (جامه زيرين) خود ساخت و ترس [از خدا ] را رداى خويش و چراغ هدايت در دل او فروزان گشت. و بدين سبب از كور دلى و مشاركت با هوا پرستان (پيروان فرقه ها و كيشهاى مختلف) رهايى يافت و [خود] از كليدهاى درهاى هدايت و قفل هاى درهاى هلاكت شد.
(نهج البلاغة: الخطبة ۸۷)


امام علی علیه السلام:
لَتَفَرَّقَنَّ هذهِ الاُمّةُ على ثَلاثٍ و سَبعينَ فِرقَةً، و الذي نفسِي بيَدِهِ إنَّ الفِرَقَ كُلَّها ضالَّةٌ إلاّ مَنِ اتَّبَعَني و كانَ مِن شيعَتي.
اين امّت هفتاد و سه فرقه خواهد شد. سوگند به آن كه جانم در دست اوست، همه اين فرقه ها گمراهند، مگر كسى كه از من پيروى كند و از شيعيان من باشد.
(الأمالي للمفيد: ۲۱۳/۳)


امام علی علیه السلام:
اِختَلَفَتِ النَّصارى على كذا و كذا، و لا أراكُم أيَّتُها الاُمَّةُ إلاّ سَتَختَلِفونَ كما اختَلَفوا، و تَزِيدُونَ علَيهِم فِرقَةً، ألا و إنّ الفِرَقَ كُلَّها ضالّةٌ إلاّ أنا و مَنِ اتَّبعَني.
نصارا بر سر چه و چه اختلاف كردند [و فرقه ها را پديد آوردند] و شما نيز، اى امّت، همچون آنان فرقه فرقه خواهيد شد و يک فرقه از آنان بيشتر خواهيد داشت. بدانيد كه همه فرقه هاى شما گمراهند، مگر من و كسى كه از من پيروى كند.
(الغارات: ۲/۵۸۵)

اشتراک گذاری مطلب:
Email this to someone
email
Tweet about this on Twitter
Twitter
Share on LinkedIn
Linkedin

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

7 − دو =

۱۳ دیدگاه‌

  1. ناشناس گفت:

    سپاس از این همه پیام آموزنده تون خدا خیرت بده

  2. ناشناس گفت:

    احسنت. خیلی ممنونم بابت جواب کامل شما

  3. ناشناس گفت:

    پاسخ بسیار کامل و دقیقی بود. خدا شما را حفظ کند. خیلی ممنون

  4. ناشناس گفت:

    احسنت بسیار ممنون و خداقوت

  5. ناشناس گفت:

    پاسختان عالی و احادیث بسیار مفید هستند . خداوند اجر جزیل و خیر کثیر نصیب تان فرماید

  6. ناشناس گفت:

    جالب بود. ممنون