احادیثی در باب نفس

احادیث نفس

رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم :
الراوی:
اِنَّ رَسُولَ اللّه ِ صلی الله علیه و آله بَعَثَ بِسَریّهٍ فَلَمّا رَجَعُوا قالَ: مَرْحَبا بِقَوْمٍ قَضَوْا الجِهادَ الأصْغَرَ وَ بَقِىَ لَهُـمُ الْجِـهادُ الأکْبَرُ. قیلَ: یا رَسُولَ اللّه ! وَ مَا الجِهادُ الأکْبَرُ؟ قالَ: جِهادُ النَّفْسِ.

راوی:
رسول خدا صلی الله علیه و آله گروهى را در پى یک مأموریت نظامى (سَریّه) فرستاد. چون بازگشتند، فرمود: درود بر گروهى که «جهاد کوچک» را انجام دادند و جهاد بزرگتر براى آنان باقى مانده است. گفتند: اى رسول خدا، جهاد بزرگتر چیست؟ فرمود: جهاد با نفس.
نکته: نفس امّاره دشمن درونى است و جهاد با آن دشوارتر است. قهرمان کسى است که در این جبهه، فاتح باشد.
(الاختصاص، ص ۲۴۰)


رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم :
اَلمُجاهِدُ مَن جاهَدَ نَفسَهُ فی طاعَهِ اللّه؛
مجاهد، کسى است که در راه فرمانبردارى از خدا، جهاد با نفس کند.
(مسند الشهاب ج ۱، ص ۱۳۹)


پیامبر خدا صلى الله علیه و آله:
أکیَسُ الکَیِّسِینَ مَن حاسَبَ نفسَهُ وعَمِلَ لِما بَعدَ المَوتِ ، وأحمَقُ الحَمقى مَن أتبَعَ نفسَهُ هَواها وتَمَنَّى علَى اللّه ِ الأمانِیَّ.
زیرکترین زیرکان، کسى است که از نفس خود حساب بکشد و براى پس از مرگ کار کند و احمق ترین احمقان، کسى است که خود را پیرو نفس خویش گرداند و از خدا هم، آرزوها داشته باشد.
(بحار الأنوار : ۹۲/۲۵۰)


امام على علیه السلام فرمود:
ذُروَهُ الغایاتِ لا یَنالُها إلاّ ذَوُو التَّهذیبِ وَ المُجاهَدات
بر بلنداى اهداف نرسد، مگر کسى که خود را مهذّب ساخته و با نفس خویش، جهادها کرده باشد.
(غررالحکم ؛ ۵۱۹۰)


امام على علیه السلام :
مَن عَرَفَ نَفسَهُ جاهَدَها، مَن جَهِلَ نَفسَهُ أهمَلَها.
هرکه نفس خود را شناخت، به جهاد با آن برخاست و هر که آن را نشناخت، به حال خود رهایش ساخت.
(غرر الحکم : ۷۸۵۵ ـ ۷۸۵۶)


امام على علیه السلام :
مَن قَوِیَ هَواهُ ضَعُفَ عَزمُهُ.
هر که هواى نفْسش نیرومند شود، اراده اش سست گردد.
(غرر الحکم : ۷۹۵۹)


امام على علیه السلام :
مَن لَم یعطِ نَفسَهُ شَهوَتَها أَصابَ رُشدُهُ.
کسی که به نفس خود، خواسته نفس را عطا نکند به رشد خود رسیده است.
(جهاد النفس،ح ۲۱۳)


امام على علیه السلام :
نِعمَ العَونُ عَلى أشَرِ النَّفسِ وکَسرِ عادَتِهَا التَّجَوُّعُ.
گرسنگى کشیدن، چه نیکو یارى دهنده اى بر سرکشىِ نفْس و شکستن عادت آن است.
(غرر الحکم، ح ۹۹۴۲)


امام على علیه السلام :
کَثرَهُ الأَکلِ وَالنَّومِ تُفسِدانِ النَّفسَ، وتَجلِبانِ المَضَرَّهَ.
فراوانىِ خواب و خوراک، نفْس را تباه می‌کند و زیان می‌آورد.
(غرر الحکم، ح ۷۱۲۰)


امام على علیه السلام:
أکرِهْ نفسَکَ على الفَضائلِ، فإنَّ الرذائلَ أنتَ مَطبوعٌ علَیها.
نفس خود را به پذیرش فضایل مجبور کن؛ زیرا رذیلت ها در نهاد تو سرشته شده است.
(غرر الحکم : ۲۴۷۷)


امام على علیه السلام:
إنَّ أسعَدَ الناسِ فی الدنیا مَن عَدَلَ عَمّا یَعرِفُ ضُرَّهُ، وإنَّ أشقاهُم مَنِ اتَّبَعَ هَواهُ.
خوشبخت ترین مردم در دنیا کسى است که از آنچه می‌داند برایش زیان آور است دورى کند، و بدبخت ترین آنان کسى است که از هواى نفس خود پیروى کند.
(منتخب میزان الحکمه، ص ۲۷۲)


قال رسوال الله صلی الله علیه و آله ـ لِمُعاذ لَمّا بَعَثَهُ إلَى الیَمَن ـ اُدعُهُم إلَى الزُّهدِ فِی الدُّنیا وَالرَّغبَهِ فِی الآخِرَهِ ، وأن یُحاسِبوا أنفُسَهُم.
پیامبر خدا صلی الله علیه و آله ـ به معاذ ، آن گاه که او را به یمن مى‌فرستاد ـ آنان را به زهد به دنیا، رغبت به آخرت و پرداختن به محاسبه نفس، دعوت کن.
(مستدرک الوسائل: ج ۱۲ ص ۵۱ ح ۱۳۴۸۸ نقلاً عن القطب الراوندی فی لبّ اللباب)


پیامبر خدا صلى الله علیه و آله:
أیُّها الناسُ ، إنّ أفضَلَ الناسِ مَن تَواضَعَ عَن رِفعَهٍ ، وزَهِدَ عن غُنیَهٍ ، وأنصَفَ عن قُوَّهٍ ، وحَلُمَ عن قُدرَهٍ ، ألَا وإنَّ أفضَلَ الناسِ عَبدٌ أخَذَ مِن الدنیا الکَفافَ ، وصاحَبَ فیها العَفافَ ، وتَزَوَّدَ للرَّحیلِ ، وتَأهَّبَ للمَسیرِ.
اى مردم! همانا برترین مردم،کسى است که با وجود بلند مرتبگى، فروتنى کند و با وجود توانگرى، به دنیا زهد ورزد و در عین داشتن توانایى، انصاف به خرج دهد و در عین قدرتمندى، بردبار باشد. بدانید که برترین مردم، بنده اى است که از دنیا به قدر کفاف برگیرد و در آن با خویشتندارى و عزّت نفس زندگى کند و براى سفر [آخرت] توشه برگیرد و براى رفتن آماده شود.
(أعلام الدین : ۳۳۷/۱۵)


پیامبر خدا صلی الله علیه و آله:
إنَّ العَقلَ عِقالٌ مِنَ الجَهلِ، والنَّفسَ مِثلُ أخبَثِ الدَّوابِّ ، فإن لَم تُعقَلْ حارَت؛
همانا خرد، زانوبندِ نادانى است،و نفس [امّاره] مانند شرورترین جنبدگان است که اگر پایش بسته نشود، بیراهه مى رود.
(تحف العقول : ۱۵)


پیامبر خدا صلی الله علیه و آله:
إنَّ أوَّلَ ما عُصِیَ اللّه ُ بِهِ سِتٌّ : حُبٌّ الدُّنیا ، وحُبُّ الرِّئاسَهِ ، وحُبُّ الطَّعامِ ، وحُبُّ النَّومِ ، وحُبُّ الرّاحَهِ ، وحُبُّ النِّساءِ.
نخستین عواملى که خدا با آنها نافرمانى شد، شش چیز بود: دنیادوستى، ریاست خواهى، علاقه مندى به خوراک، علاقه مندى به خواب، راحت طلبى، و زن دوستى.
(الکافی : ج ۲ ص ۲۸۹ ح ۳)
(بحار الأنوار : ج ۷۲ ص ۱۰۵ ح ۳)
(الخصال : ص ۳۳۰ ح ۲۷)


پیامبر خدا صلی الله علیه و آله:
تَکَلَّفُوا فِعلَ الخَیرِ وجاهِدُوا نفوسَکُم علَیهِ؛ فإنَّ الشَّرَّ مَطبوعٌ علَیهِ الإنسانُ.
براى انجام کار خوب، خود را به رنج افکنید و در این راه با نفسهایتان بستیزید ؛ زیرا انسان بر بدى سرشته شده است . اشاره است به طبیعت نفس اماره.
(تنبیه الخواطر : ۲/۱۲۰)


پیامبر خدا صلی الله علیه و آله:
حُفَّتِ الجَنَّهُ بِالمَکارِهِ و حُفَّتِ النّارُ بِالشَّهَواتِ.
بهشت را ناگوارى ها و دوزخ را شهوت‌ها در میان گرفته اند. (یعنى براى رسیدن به بهشت باید از یک طرف رنج تکلیف و طاعت و خصوصا تکلیفى مانند جهاد با جان و مال و از طرف دیگر سختى چشم پوشى از خواهش هاى نفسانى و خصوصا خوددارى از گناهان آمیخته به لذّت را بر خود هموار کرد.)
(المجازات النبویّه ، ص ۳۴۹)


پیامبر خدا صلی الله علیه و آله:
جاهِدوا أنفسَکُم على شَهَواتِکُم تَحِلَّ قلوبَکُم الحِکمَهُ.
با خواهشهاى نفْس خودبستیزید، دلهایتان را حکمت فرا مى گیرد.
(تنبیه الخواطر : ۲/۱۲۲)


پیامبر خدا صلی الله علیه و آله:
إنَّ أخوَفَ ما أخافُ عَلى اُمَّتِیَ الهَوى وطُولُ الأَمَلِ؛ أمَّا الهَوى فَإِنَّهُ یَصُدُّ عَنِ الحَقِّ ، وأمّا طولُ الأَمَلِ فَیُنسِی الآخِرَهَ.
ترسناک ترین چیزهایى که از آنها بر امّتم می‌ترسم، هواى نفْس و آرزوى دراز است. هواى نفْس، از حق باز می‌دارد و آرزوى دراز، آخرت را از یاد [انسان] می‌برد.
(الخصال : ص ۵۱ ح ۶۲)
(الکافی : ج ۲ ص ۳۳۵ ح ۳)
(امالی مفید: ص ۹۳ ح ۱)


پیامبر خدا صلی الله علیه و آله:
جاهِدوا أنفسَکُم بقِلَّهِ الطَّعامِ والشَّرابِ ، تُظِلَّکُمُ المَلائکهُ ویَفِرَّ عَنکُمُ الشَّیطانُ.
با کم خوردن و کم آشامیدن به جنگ نفْسهاى خود روید، فرشتگان بر سر شما سایه مى افکنند و شیطان از شما مى گریزد.
(تنبیه الخواطر : ۲/۱۲۲)


پیامبر خدا صلی الله علیه و آله:
مَن کان أکثرُ همّهِ نیلَ الشّهَواتِ نُزِعَ مِن قلبهِ حلاوهُ الإیمانِ.
هر کس بیشترین همّ و غمش رسیدن به خواهشهاى نفسانى باشد، حلاوت ایمان از قلبش گرفته مى شود.
(تنبیه الخواطر : ۲ / ۱۱۶)


پیامبر خدا صلی الله علیه و آله:
إنّ أخْوَفَ ما أخافُ عَلى اُمّتِی الهَوى وطُولُ الأملِ ؛ أمّا الهوى فَإنّهُ یَصُدُّ عَنِ الحقِّ ، وأمّا طُولُ الأملِ فَیُنْسی الآخِرَهَ.
آنچه مرا بیش از همه نگران امّتم کرده است دو خصلت است: خواهشهاى نفس و آرزوى دراز؛ زیرا هوا و هوس ، آدمى را از حق باز مى دارد و آرزوى دراز ، آخرت را از یاد مى برد.
(بحار الأنوار : ۷۰ / ۷۵ / ۳)


پیامبر خدا صلی الله علیه و آله:
خَیْرُ اُمّتی مَنْ هَدَمَ شَبابَهُ فی طاعهِ اللّه ِ ، وفَطَمَ نَفْسَهُ عَنْ لَذّاتِ الدُّنْیا وتَوَلَّهَ بالآخِرَهِ ، إنّ جَزاءهُ علَى اللّه ِ أعلى مَراتِبِ الجنّهِ.
بهترین فرد امّت من کسى است که جوانى خویش را در طاعت خدا گذراند و نفس خویش را از خوشیهاى دنیا باز دارد و به آخرت دل بندد. بالاترین درجه بهشت پاداش خداوند به اوست.
(تنبیه الخواطر : ۲/۱۲۳)


إنَّ رَجُلاً جاءَ إلى عیسَى بنِ مَریَمَ علیهماالسلام فَقالَ لَهُ
یا رُوحَ اللّه ِ إنى زَنَیتُ فَطَهِّرنى… فَلَمَّا اجتَمَعَ وَ اجتَمَعُوا وَ صارَالرَّجُـلُ فِى الحُفرَهِ نادَى الرَّجُلُ; لایَحُـدَّنى مَن لِلّهِ فى جَنبِهِ حَدٌّ. فَانصَرَفَ النّاسُ کُلُّهُم إلاّ یَحیى وَ عیسى علیهماالسلامفَدَنا مِنهُ یَحیى علیه السلام فَقالَ لَهُ; یا مُذنِبُ عِظْنى؟! فَقالَ لَهُ; زِدنى. قالَ; لا تُعَیِّرَنَّ خاطِئاً بِخَطیئَهٍ. قالَ علیه السلام; زِدنى. قالَ; لا تَغضِبْ. قالَ علیه السلام; حَسبى.


مردى نزد حضرت عیسى علیه السلام آمد و گفت:
اى روح اللّه ! من زنا کرده ام مرا پاک کن… وقتى مردم جمع شدند و آن مرد (براى سنگسار شدن) در گودال قرار گرفت، صدا زد; کسى که خود مستحق حد الهى است نباید بر من حد جارى کند. همه مردم متفرق شدند مگر یحیى و عیسى علیهماالسلام. یحیى نزدیک آن مرد آمد وگفت; اى گنهکار! مرا اندرزى ده. مرد به او گفت; هرگز نفس خود را با خواهشهایش رها مکن که تو را به هلاکت افکند. حضرت یحیى علیه السلام فرمود; پندى دیگر ده. مرد گفت; هیچ خطاکارى را به خطایش سرزنش مکن. یحیى علیه السلام فرمود; باز هم مرا پندى ده. مرد گفت; خشم مگیر. یحیى علیه السلام گفت; مرا بس است.
(من لایحضره الفقیه، ج ۴ ص ۳۳ ح ۵۰۱۹)


امام موسی کاظم علیه السلام:
لَیسَ مِنّا مَن لَم یُحاسِبْ نفسَهُ فی کُلِّ یَومٍ، فَإن عَمِلَ حَسَنا استَزادَ اللّه، و إن عَمِلَ سَیِّئا استَغفَرَ اللّه َ مِنهُ و تابَ إلَیهِ.
از ما نیست کسى که هر روز به حساب نفس خود رسیدگى نکند. اگر کار خوبى کرده باشد از خداوند فزونتر بخواهد و اگر کار بدى کرده باشد از خداوند آمرزش بخواهد و به درگاه او توبه کند.
(الکافی : ۲/۴۵۳/۲)


امام موسی کاظم علیه السلام:
جاهِدْ نَفْسَکَ لِتَرُدَّها عَن هَواها، فإنَّهُ واجِبٌ علَیکَ کجِهادِ عَدُوِّکَ.
براى بازداشتن نفْس خود از خواهشهایش با آن مبارزه کن که مبارزه با نفْس، همچون مبارزه با دشمنت، بر تو واجب است.
(تحف العقول: ۳۹۹)


امام موسی کاظم علیه السلام:
لَیْسَ مِنّا مَنْ لَمْ یُحاسِبْ نَفْسَهُ فى کُلِّ یَوْمٍ فَاِنْ عَمِلَ خَیْرا اسْتَزادَ اللّه َمِنْهُ وَ حَمِدَ اللّه َ عَلَیْهِ وَ اِنْ عَمِلَ شَیْئا شَرّا اسْتَغْفَرَ اللّه َ وَ تابَ اِلَیْهِ.
از ما نیست کسى که هر روز اعمال خود را محاسبه نکند تا اگر نیکى کرده از خدا بخواهد بیشتر نیکى کند و خدا را بر آن سپاس گوید و اگر بدى کرده از خدا آمرزش بخواهد و توبه نماید.
(الاختصاص، ص ۲۶)


امام جعفر صادق علیه السلام:
مِن وَصایاهُ علیه السلام لِعُنوانِ البصریِّ
و أمّا اللَّواتِی فی الرِّیاضَهِ ; فإیّاکَ أن تَأکُلَ ما لا تَشتَهِیهِ فإنّهُ یُورِثُ الحَماقَهَ و البَلَهَ ، و لا تَأکُلْ إلاّ عِندَ الجُوعِ ، و إذا أکَلتَ فَکُلْ حَلالاً و سَمِّ اللّه َ ، و اذکُرْ حدیثَ رسولِ اللّه ِ صلى الله علیه و آله ; ما مَلَأ آدَمِیٌّ وِعاءً شَرّا مِن بَطنِهِ.


امام صادق علیه السلام ـ در سفارشهاى خود به عُنوان بصرى ـ فرمود:
و اما آنها که موجب ریاضت (پرورش) نفس است؛ از خوردن چیزى که بدان اشتها ندارى بپرهیز، که این کار حماقت مى آورد، و تا گرسنه نشده اى غذا نخور، خوراک حلال بخور و در موقع خوردن، نام خدا را بگوى و این حدیث رسول خدا صلى الله علیه و آله را به یاد آر که، آدمى ظرفى بدتر از شکم خود پر نکرد.
(بحار الأنوار: ۱/۲۲۶/۱۷)


امام جعفر صادق علیه السلام:
إنَّ صاحِبَ الدِّینِ فَکَّرَ فَعَلَتهُ السَّکِینَهُ ، و استَکانَ فَتَواضَعَ ، و قَنِعَ فَاستَغنى و رَضِیَ بما اُعطِیَ ، و انفَرَدَ فَکُفِیَ الإخوانَ ، و رَفَضَ الشَّهَواتِ فَصارَ حُرّاً ، و خَلَعَ الدنیا فَتَحامَى الشُّرورَ ، و اطَّرَحَ الحَسَدَ فظَهَرَتِ المَحَبَّهُ ، و لَم یُخِفِ الناسَ فلم یَخَفْهُم ، و لَم یُذنِبْ إلَیهِم فَسَلِمَ مِنهُم ، وسَخَتْ نفسُهُ عن کُلِّ شیءٍ ففازَ و استَکمَلَ الفَضلَ ، و أبصَرَ العافِیَهَ فَأمِنَ النَّدامَهَ.

آدمِ دیندار مى اندیشد، و در نتیجه، آرامش او را فرا مى گیرد و خود را کوچک و خوار مى شمارد پس به فروتنى مى گراید ، قناعت مى ورزد و به سبب آن [از مردم] بى نیاز مى شود و به آنچه او را داده شده خشنود است ، گوشه تنهایى بر مى گزیند و از دوستان بى نیاز مى گردد ، قید شهوتها و خواهشهاى نفس را مى زند و بدین سان آزاد مى شود ، دنیا را کنار مى گذارد و در نتیجه خود را از بدیها و گزندهاى آن حفظ مى کند ، حسادت را به دور مى افکند پس دوستى و محبّت آشکار مى شود ، مردم را نمى ترساند از این رو از آنان هم نمى ترسد ، به آنان تعدّى نمى کند، بنا بر این از گزند ایشان در امان است ، به هیچ چیز دل نمى بندد و در نتیجه به رستگارى و کمال فضیلت دست مى یابد ، عافیت را به دیده بصیرت مى بیند و از این رو، کارش به پشیمانى نمى کشد.
(الأمالی للمفید : ۵۲/۱۴)


امام جعفر صادق علیه السلام:
إنَّ اللّه َ یُبْغِضُ کَثْرَهَ اْلأکْلِ،وَقالَ; لَیْسَ لاِبْنِ آدَمَ بُدٌّ مِنْ أکْلَهٍ یُقیمُ بِها صُلْبَهُ، فَإذا أکَلَ اَحَدُکُمْ طَعاماً فَلْیَجْعَلِ ثُلْثَ بَطْنِهِ لِلطَّعامِ وَثُلْثَ بَطْنِهِ لِلشُّرْبِ وَثُلْثَ بَطْنِهِ لِلنَّفَسِ، وَلا تَسَمَنّوُا تَسَمُنَّ الْخَنازیرَ لِلذِّبِحِ.

خداوند از پرخورى بیزار است. و فرمود; انسان ناچار باید غذا بخورد تا سرپا باشد، پس هنگامى که شخصى غذا مى خورد یک سوم شکم را براى غذا در نظر بگیرد ویک سوم آنرا براى آشامیدنیها نگهدارد و یک سوم آنرا هم براى نفس کشیدن خالى بگذارد. و بعد فرمود; همانند خوکها که براى ذبح چاق مى شوند، شما چاق نشوید.
(کافى ۶: ۲۶۹ ح ۹)


امام جعفر صادق علیه السلام:
… اِحْذَرْ أَنْ تُواخِىَ مَنْ اَرادَکَ لِطَمَعٍ اَوْ خَوْفٍ اَوْ مَیْلٍ اَوْ لِلاَْ?ْلِ وَالشُّرْبِ، وَ اطْلُبِ الْـمُواخاهَ الاَْتْقیاءَ.
… بپرهیز از اینکه دوستى کنى با کسى که براى طمع و ترس یا هواى نفس و خوردن و آشامیدن رو بتو مى آورد و در جستجوى دوستى با پرهیزگاران باش.
(بحارالأنوار، ۷۴/۲۸۲)


امام على علیه السلام فرمود:
الرّاضی عَن نَفسِهِ مَغبونٌ، و الواثِقُ بِها مَفتونٌ.
کسى که از خود راضى باشد، مغبون گشته و کسى که به نفس خود اعتماد کند، فریب خورده است.
(غرر الحکم: ۱۹۰۲)


امام على علیه السلام فرمود:
مَن أجهَدَ نَفسَهُ فی إصلاحِها سَعِدَ، مَن أهمَلَ نفسَهُ فی لَذّاتِها شَقِیَ و بَعُدَ.
هرکه نفس خود را در راه اصلاح آن به رنج افکند، خوشبخت شود و هرکه آن را با لذّتهایش وا گذارد

، بدبخت گردد و [از درگاه حق] دور شود.
(غرر الحکم: ۸۲۴۶ ـ ۸۲۴۷)


امام على علیه السلام فرمود:
أقوَى الناسِ أعظَمُهم سُلطانا على نَفسِهِ.
قویترین مردم کسى است که بر نفس خویش مسلّط تر باشد.
(غرر الحکم: ۳۱۸۸)


امام على علیه السلام فرمود:
ما المَغبوطُ إلاّ مَن کانَت هِمَّتُهُ نَفسَهُ، لا یُغِبُّها عَن مُحاسَبَتِها و مُطالَبَتِها و مُجاهَدَتِها.
سعادتمند نباشد، مگر کسى که همّتش [اصلاح] خودش باشد، پیوسته از آن حساب بکَشد و مطالبه کند و با آن بستیزد.
(غرر الحکم : ۹۶۸۵)


امام على علیه السلام فرمود:
اَعْدى عَدُوٍّ لِلْمَرْءِ غَضَبُهُ وَ شَهْوَتُهُ فَمَنْ مَلَکَهُما عَلَتْ دَرَجَتُهُ وَبَلَغَ غایَتَهُ.
بدترین دشمن آدمى خشم و شهوت اوست، پس هر کس آن دو را در اختیار بگیرد، مقامش بالا می‌رود و به هدفش می‌رسد.
(غررالحکم، ح ۳۲۶۹)


امام على علیه السلام فرمود:
وَیحَ المُسرِفِ ، ما أبعَدَهُ عن صَلاحِ نفسِهِ و استِدراکِ أمرِهِ.
بیچاره اسرافکار! چه دور است از اصلاح نفس و جبران کار خود.
(غرر الحکم: ۱۰۰۹۲)


امام على علیه السلام فرمود:
سَبَبُ صَلاحِ النفسِ الوَرَعُ.
سبب اصلاح نفس ، پارسایى است.
(غرر الحکم: ۵۵۴۷)


امام على علیه السلام فرمود:
سَبَبُ صَلاحِ النفسِ العُزوفُ عنِ الدُّنیا.
سبب اصلاح نفس، دورى جستن از دنیاست.
(غرر الحکم: ۵۵۲۸)


امام على علیه السلام فرمود:
اللَّجاجُ یَشینُ النّفسَ.
لجاجت، نفس را به ننگ می‌کشاند.
(غرر الحکم: ۳۷۵)


امام على علیه السلام فرمود:
مَنِ اتَّبَعَ هَواهُ أعماهُ، و أصَمَّهُ، و أذَلَّهُ، و أضَلَّهُ.
هر که از هوس خود پیروى کند، هوس او را کوردل و کر باطن و خوار و گمراه مى سازد.
(غرر الحکم: ۹۱۶۸)


امام على علیه السلام فرمود:
إیّاکَ والثِّقَهَ بنَفسِکَ ؛ فإنَّ ذلکَ مِن أکبَرِ مَصائدِ الشَّیطانِ.
از اطمینان به خودت بپرهیز؛ زیراکه آن از بزرگترین دام هاى شیطان است.
(غرر الحکم : ۲۶۷۸)


امام على علیه السلام فرمود:
أفضَلُ الجِهادِ جِهادُ النَّفسِ عَنِ الهَوى ، وفِطامُها عَن لَذّاتِ الدُّنیا.
برترین جهاد، جهاد با هواى نفس و بازداشتن آن از لذّت هاى دنیاست.
(غرر الحکم : ح ۳۲۳۲ / عیون الحکم والمواعظ: ص ۱۲۲ ح ۲۷۸۳)


امام على علیه السلام فرمود:
جاهِدْ شَهْوَتَکَ وغالِبْ غَضَبکَ وخالِفْ سُوءَ عادَتِکَ ، تَزْکُ نَفْسُکَ ، ویَکْمُلْ عَقلُکَ ، وتَسْتَکمِلْ ثَوابَ ربِّکَ.
با خواهش [نفْس] خود جهاد کن، بر خشمت چیره شو و با عادتهاى بد خود مخالفت نما تا نفْست پاکیزه شود، خردت کمال یابد و از پاداش پروردگارت بهره کامل برى.
(غرر الحکم : ۴۷۶۰)


امام على علیه السلام فرمود:
مَا المُجاهِدُ الشَّهیدُ فى سَبیلِ اللّه ِ بِاَعْظَمَ اَجْرا مِمَّن قَدَرَ فَعَفَّ. لَکادَ العَفیفُ اَنْ یَکونَ مَلَکا مِنَ الْمَلائِکَهِ.
کسى که در راه خدا جهاد کند و شهید شود، اجرش بیشتر از کسى نیست که می‌تواند گناه کند، امّا پاک دامنى پیشه مى‌کند. انسان پاک دامن، نزدیک است فرشته‌اى از فرشتگان خدا شود.
(نهج البلاغه، حکمت ۴۷۴)


امام حسین علیه السلام:
الجِهادُ على أرْبَعَهِ أوْجُهٍ ; فجِهادانِ فَرْضٌ ، و جِهادٌ سُنّهٌ لا یُقامُ إلاّ مَع فَرْضٍ ، و جِهادٌ سُنّهٌ ، فأمّا أحَدُ الفَرْضَینِ فجِهادُ الرّجُلِ نفْسَهُ…
جهاد بر چهار گونه است. دو جهاد واجب است، و [سوم] جهاد مستحبّى است که بدان اقدام نشود مگر در کنار واجب، و [چهارم] جهاد مستحب [مطلق] است. یکى از دو جهاد واجب، جهاد انسان با نفس خویش است…
(تحف العقول: ۲۴۳، مشکاه الأنوار: ۴۳۱/۱۴۴۲)


امام على علیه السلام:
مَن جاهَدَ نَفْسَه أکْمَلَ التُّقى.
هر که با نفس خویش جهاد کند، تقوى را به سر حدّ کمال رسانده است.
(غرر الحکم : ۷۷۵۱)


امام على علیه السلام:
حاسِبوا أنْفُسَکُم تَأمَنوا مِن اللّه ِ الرّهَبَ ، و تُدْرِکوا عِندَهُ الرّغَبَ.
به حساب نفْس خود برسید، تا از تهدیدهاى خدا در امان مانید و به نویدهاى او دست یابید.
(غرر الحکم : ۴۸۹۴)


امام على علیه السلام:
مَن حاسَبَ نَفسَهُ سَعِدَ.
هرکه نفس خود را محاسبه کند، خوشبخت شود.
(غرر الحکم، ح ۷۸۸۷ – منتخب میزان الحکمه، ص ۲۷۲)


رسول خدا صلی الله علیه و آله:
إِنَّ الْمُؤْمِنَ هِمَّتُهُ فِی الصَّلَاهِ وَ الصِّیَامِ وَ الْعِبَادَهِ وَ الْمُنَافِقَ هِمَّتُهُ فِی الطَّعَامِ وَ الشَّرَابِ کَالْبَهِیمَه.
همّت مؤمن در نماز و روزه و عبادت است و همّت منافق در خوردن و نوشیدن مانند حیوانات.
(مجموعه ورام ج۱ ، ص۹۹)


امام على علیه السلام:
اعلَموا أنَّ الجِهادَ الأکْبَرَ جِهادُ النَّفْسِ، فاشْتَغِلوا بجِهادِ أنْفُسِکُم تَسْعَدوا.
بدانید که جهاد اکبر جهاد با نفس است، پس به جهاد با نفسهاى خویش پردازید تا نیک بخت شوید.
(غرر الحکم : ۱۱۰۰۵)


امام على علیه السلام:
إنَّما الحازِمُ منَ کانَ بنَفْسِهِ کُلُّ شُغْلِهِ ، و لدِینهِ کُلُّ هَمِّهِ ، و لآخِرَتهِ کُلُّ جِدِّهِ.
دور اندیش کسى است که همواره سرگرم جهاد با نفس خویش باشد و همه همّتش صرف دینش شود و همه تلاشش براى آخرتش باشد.
(غرر الحکم : ۳۸۹۷)


امام على علیه السلام:
ما أَبعَدَ الخَیرَ مِمَّن هِمَّتُهُ بَطنُهُ و َفَرجُهُ.
چه دور است خیر و خوبى از کسى که همتش (همّ و غمش) شکم و شرمگاه اوست.
(تصنیف غررالحکم و دررالکلم ص۱۴۳ ، ح۲۵۸۰)


امام على علیه السلام:
إنَّ الحازِمَ مَن شَغَلَ نَفْسَه بجِهادِ نَفْسِهِ فأصْلَحَها ، و حَبَسها عَن أهْوِیَتِها و لَذّاتِها فمَلَکَها.
دور اندیش کسى است که خود را به جهاد با نفسش مشغول دارد و آن را اصلاح گرداند و نفس را از خواهشها و لذّتهایش باز بدارد و زمام آن را در اختیار گیرد.
(غرر الحکم: ۳۵۶۸)


امام على علیه السلام:
أعظَمُ الناسِ سُلطانا على نفسِهِ مَن قَمَعَ غَضَبَهُ و أماتَ شَهوَتَهُ.
بزرگترین فرمانروا بر نفْس، کسى است که خشم خویش را درهم کوبد و خواهش نفْس خود را بمیراند.
(غرر الحکم: ۳۲۵۹)


امام على علیه السلام:
عَلَى العاقِلِ أن یُحصِیَ عَلى نَفسِهِ مَساوِیَها فی الدِّین و الرَّأیِ و الأخلاقِ و الأدَبِ ، فیَجمَعَ ذلکَ فی صَدرِهِ أو فی کِتابٍ و یَعمَلُ فی إزالَتِها.
بر خردمند است که بدیها و معایب نفْس خود در زمینه دین و اندیشه و اخلاق و ادب را محاسبه کند و آنها را در سینه خود یا در دفترى ثبت نماید و در از بین بردن آنها بکوشد.
(مطالب السؤول: ۴۹)


امام على علیه السلام:
الجاهِلُ مَنِ انْخَدَعَ لِهَواهُ و غُرورِهِ.
نادان کسى است که فریب هوى و هوس و اندیشه هاى باطل خود را بخورد.
(غرر الحکم : ۱۲۸۵)


امام رضا علیه السلام:
مَن حاسَبَ نَفسَهُ رَبِحَ ، و مَن غَفَلَ عَنها خَسِرَ ، و مَن خافَ أمِنَ ، و مَنِ اعتَبرَ أبصَرَ ، و مَن أبصَرَ فَهِمَ ، و مَن فَهِمَ عَلِمَ ، و صَدیقُ الجاهِلِ فی تَعَبٍ ، و أفضَلُ المالِ ما وُقِیَ بهِ العِرضُ ، و أفضَلُ العَقلِ مَعرِفَهُ الإنسانِ نَفسَهُ.
هر که به حساب نفْس خود رسیدگى کند، سود بَرَد و هر که از آن غفلت ورزد، زیان بیند و هر که [از خدا و عذاب قیامت ]بترسد، ایمن باشد و هر که عبرت گیرد، بینا شود و هر که بینا شود، فهمیده گردد و هر که فهمیده شود، دانا گردد و دوستِ شخص نادان در رنج است و بهترین مال و دارایى آن است که باعث حفظ آبرو شود و برترین خِرَد خود شناسى است.
(بحار الأنوار: ۷۸/۳۵۲/۹)


امام رضا علیه السلام:
إیّاکَ أن تَتبَعَ النَّفسَ هَواها فَإنَّ فی هَواها رَداها.
مبادا از هواى نفس پیروى کنى که در آن نابودى نهفته است.
(مشکاه الأنوار ، ص ۴۵۵)


امام جعفر صادق السلام:
وَ الْهَوَى عَدُوَّ الْعَقْلِ وَ مُخَالِفَ الْحَقِّ وَ قَرِینَ الْبَاطِل.
پیروى از خواهش‌هاى نفسانى، دشمنی با عقل، مخالف با حقّ و همنشینی با باطل را به دنبال خواهد داشت.
(مصباح الشریعه و مفتاح الحقیقه، ص ۱۰۳، بیروت‏، اعلمى‏، چاپ اول، ۱۴۰۰ق)


امام جعفر صادق السلام:
اِحمَل نَفسَک لِنَفسِک فَإن لَم تَفعَل لَم یحمِلک غَیرُک.
نفست را به خاطر خودت به زحمت و مشقت بیانداز زیرا اگر چنین نکنی دیگری خودش را برای تو به زحمت نمی‌افکند.
(جهاد النفس،ح ۲)


امام زین العابدین السلام:
کانَ یقولُ ـ : ابنَ آدَمَ ، لا تَزالُ بِخَیرٍ ما کانَ لکَ واعِظٌ مِن نَفسِکَ، و ما کانَتِ المُحاسَبَهُ مِن هَمِّکَ، و ما کانَ الخَوفُ لَکَ شِعارا، و الحُزنُ لَکَ دِثارا. ابنَ آدمَ، إنّکَ مَیِّتٌ وَ مبعوثٌ و مَوقوفٌ بَینَ یَدَیِ اللّه ِ عَزَّ و جلَّ و مَسؤولٌ فأعِدَّ جَوابا.
امام زین العابدین بارها می‌فرمودند: اى فرزند آدم! تا زمانى که واعظى درونى دارى و به محاسبه نفْس اهتمام مى ورزى و ترسْ جامه زیرین تو باشد و اندوهْ بالاپوشَت، پیوسته در خیر و صلاح خواهى بود. اى فرزند آدم! تو می‌میرى و برانگیخته می‌شوى؛ و نیز در برابر خداوند عزّ و جلّ نگه داشته میشوى و بازخواست میشوى؛ پس جوابى آماده کن.
(الأمالی طوسی: ۱۱۵/۱۷۶)


امام على علیه السلام
هر که نفْس خود را شربتى از طمع نوشانَد در حق آن خیانت کرده است.
(غرر الحکم : ۶۴۰۱)


امام على علیه السلام
نفْس همواره به بدى و زشت کارى فرمان می‌دهد. پس هرکه به نفْس خویش اعتماد کند نفْس به او خیانت می‌ورزد و هرکه به آن دل خوش کند نفْس او را به هلاکت می‌افکند و هرکه از آن خشنود شود، نفْس او را به جایگاه‌های بد درآورد.
(غرر الحکم : ۳۴۹۱)

اشتراک گذاری مطلب:
Email this to someone
email
Tweet about this on Twitter
Twitter
Share on LinkedIn
Linkedin

مطالب مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

2 × 3 =

۱۳ دیدگاه‌

  1. ناشناس گفت:

    عالی.همه احادیث ناب و عالی هستند.
    ممنون از حسن انتخاب تان.خدا خیرتان بدهد

  2. ناشناس گفت:

    واقعا از زحمتاتتون متشکرم

  3. ناشناس گفت:

    با تشکر از زحمات شما خوبان

  4. ناشناس گفت:

    ممنون خداوند در دنیا واخرت عاقبت بخیر تان بکند

  5. ا - م گفت:

    ممنون از اینکه رمز موفقیت انسان را در دنیا و آخرت به ما آموختید.

  6. ناشناس گفت:

    ممنون 🌹🌹🌹🌹